Soğuk Zincir İlaç Teslimi: Eczanede Kabul, Saklama, Sunum

Soğuk zincire tabi bir ilaç eczaneye bir köpük kutu içinde, buz aküleriyle gelir. Birkaç dakika içinde buzdolabına girmesi gerekir; tezgâh yoğunsa kutu bir köşede unutulabilir. Hastaya verilirken de benzer bir an yaşanır: ilaç buzdolabından çıkar, hasta parasını öderken tezgâhta bekler, sonra sıcak bir arabada eve gider. Zincir en çok bu küçük aralarda kopar.

Bu rehber soğuk zincire tabi ilaçların eczanedeki yolunu üç adımda anlatıyor: kabul, saklama ve hastaya sunum. Belirli bir ilacın saklama sıcaklığı ya da kullanım süresi için her zaman o ilacın ambalajına ve kullanma talimatına bakın; burada ilaca özgü bir bilgi verilmez.

Kural tek cümle

TİTCK'nın İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu soğuk zinciri tek cümlede toplar: özel saklama koşulu gerektiren veya soğuk zincire tabi ilaçlar saklama koşullarına uygun olarak eczaneye kabul edilir, saklanır ve aynı şartlara uygun olarak hastalara sunulur (10.c.3) (kılavuz). Kabul, saklama ve sunum; üçü de aynı şartta.

Saklama koşulunun kendisi kutunun üzerindedir. Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği dış ambalajda saklama koşullarının ve varsa özel saklama koşullarının belirtilmesini (md. 5), kullanma talimatında da saklama koşullarının yer almasını (md. 8) ister. Açıldıktan, seyreltildikten ya da sulandırıldıktan sonra kullanım süresi kısıtlı olan ürünlerde bu süre ve saklama şartları ambalajda ve kullanma talimatında ayrıca belirtilir (md. 12) (yönetmelik).

1. Kabul

Depodan gelen soğuk zincirli ürün, diğer siparişlerden önce ele alınır. Kılavuzun "saklama koşullarına uygun olarak kabul edilir" ifadesi, ürünün eczaneye girdiği anı da kapsar. Tezgâhta işe yarayan düzen:

Soğuk zincir kutusu geldiğinde kimin teslim alacağı bellidir; kutu açılmadan beklemez.
Kutunun içinde bir sıcaklık göstergesi varsa durumu teslim sırasında kontrol edilir.
Ürün doğrudan buzdolabına girer; fatura ve stok işlemleri ondan sonra yapılır.
Zincirin bozulduğundan şüphe ediliyorsa ürün satışa alınmaz, depo ya da firmayla iletişime geçilir.

Uygun koşullarda saklanmadığı tespit edilen ürünler için kılavuz şu yolu çizer: önce ruhsat sahibi firmayla iletişime geçilir; iletişime geçilemezse ya da firmadan imha yönünde bilgi alınırsa ürün imha edilir; analiz ücreti karşılanırsa analize de gönderilebilir (10.c.7).

2. Saklama

Kılavuzun saklamaya dair maddeleri somut cihaz ve kayıt şartları içerir:

Eczanede ilaçlar için gerekli saklama koşullarını sağlayacak teknik donanım bulunur (10.c.2).
Buzdolabı içi sıcaklık için kayıtlar düzenli tutulur; kritik durumlarda uyarı verecek erken uyarı sistemi ve geriye dönük hafıza kaydı bulunan termometre bulunur (10.c.6).
Buzdolabında eczanede satışı yapılacak ürünler dışında ürün bulunamaz. Ürünler saklama koşullarına uygun olarak buzdolabının uygun bölümünde muhafaza edilir (10.c.6).
Eczanenin kendi sıcaklık ve nemi için de aynı şart geçerlidir: kayıtlar düzenli tutulur, uyarı veren ve hafıza kaydı olan termometre bulunur (10.c.5).
Bu konuda eczacı tarafından eczane personeline düzenli olarak gerekli eğitim verilir (10.c.6).

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik de hazır ilaçların, aşı ve serumların ambalaj üzerindeki muhafaza şartları göz önüne alınarak saklanmasını ve eczane ortamının sıcaklık ve neminin saklama şartlarına uygun olmasını ister (md. 40) (yönetmelik).

Kılavuzun "buzdolabının uygun bölümü" ifadesi, ürünleri dolabın içinde rastgele değil, belli bir düzenle yerleştirmeyi gerektirir. Hangi ürünün hangi rafta duracağını ambalajdaki saklama koşuluna ve buzdolabı üreticisinin kullanım kılavuzuna göre belirleyin, bunu personelin göreceği bir yere yazın. Kayıtlara bakan kişinin kim olduğu ve uyarı geldiğinde ne yapılacağı da aynı yerde yazsın. Personel talimatlarının nasıl yazılı hale getirileceğini eczane personeli eğitimi rehberinde anlattık.

Kayıt nasıl tutulur?

Kılavuz kaydın biçimini belirlemez; düzenli tutulmasını ister. Hafıza kaydı olan bir termometre ölçümleri kendisi saklar, ama birinin bu kayda düzenli olarak bakması gerekir. Basit bir çizelge işi görür:

Tarih	Saat	Buzdolabı sıcaklığı	Eczane sıcaklığı ve nemi	Kontrol eden	Not

"Not" sütunu, aralık dışına çıkan bir ölçümde ne yapıldığını yazmak içindir: uyarının ne zaman fark edildiği, dolaptaki ürünlerin kontrol edilip edilmediği, kime haber verildiği. Bir denetimde sorulacak olan genellikle ölçümün kendisi değil, aralık dışı bir değerden sonra ne yapıldığıdır.

Cihazların kalibrasyonu

Kılavuzun laboratuvar bölümündeki bir hüküm buzdolabı termometresini de ilgilendirir: eczanede bulunan tüm cihazların kalibrasyon kayıtları, cihaza ait son kalibrasyon kaydını içerecek şekilde denetimlerde sunulmak üzere saklanır (7.5). Termometreyi alırken kalibrasyon belgesiyle gelip gelmediğini, belgenin ne kadar süre geçerli olduğunu sorun ve belgeyi sıcaklık kayıtlarının yanında saklayın.

3. Hastaya sunum

Kılavuzun üçüncü ayağı en çok atlanandır: ilaç, saklama koşullarına uygun olarak hastaya sunulur. Tezgâhta bunun anlamı şudur:

Soğuk zincirli ürün buzdolabından en son çıkar; diğer ilaçlar, etiketler ve ödeme hazır olduktan sonra.
Hastaya ürünü nasıl taşıyacağı ve evde nasıl saklayacağı, ambalajdaki ve kullanma talimatındaki saklama koşuluna göre anlatılır.
Hasta ilacı hemen alamayacaksa ve ürün eczanede bekleyecekse, buzdolabında hangi rafta, kime ait olarak beklediği açıkça işaretlenir.

İlacı hasta yerine bir yakını alıyorsa, saklama ve taşıma koşulunu ona da aynı açıklıkla söyleyin. Ürünü evde kullanacak kişiye ulaşacak olan, onun aklında kalanlardır. Kutunun dış ambalajındaki saklama koşulunu ona göstermek, anlatılanı eve taşımanın en kolay yoludur.

Bekleyen kutu da sık karşılaşılan bir durumdur. Buzdolabında sahibi belli olmayan bir kutu, hem karışıklığa hem de yanlış hastaya teslime yol açabilir. Kutuyu hasta adı ve ayrıldığı tarihle işaretlemek, birkaç gün sonra gelen "benim ilacım hangisiydi?" sorusunu tek bakışta cevaplar. ilaçtarif®'in Emanet Etiketi bu iş için hasta adını, tarihi ve saati basar; tarih ve saat bilgisayardan otomatik gelir.

Tarif etiketi ve saklama bilgisi

Soğuk zincirli bir ilacın kutusuna yapıştırılan tarif etiketinde de içerik değişmez. TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısına göre etiket yalnızca dört bilgi taşır: hasta adı soyadı, ilaç adı, hekim tarafından önerilen doz ve kullanım şekli (yazının PDF'i). Saklama koşulu etikete yazılmaz; ambalajda ve kullanma talimatında zaten yer alır, teslimde sözlü olarak tekrarlanır.

Bir pratik not: soğuk zincirli ürünlerin kutuları buzdolabından çıktığında üzerinde nem oluşabilir. Etiketi yapıştırmadan önce kutunun yüzeyini kurulayın; nemli yüzeye yapıştırılan etiket kısa sürede kalkar. Etiketi, ambalajdaki saklama koşulunu, kabartma yazıyı ve karekodu kapatmayan bir yüze yapıştırın. Termal etiketin ısı ve neme duyarlılığını neden sarı, neden 60×40 yazısında anlattık.

Kısa kontrol listesi

Soğuk zincir kutusunu kim teslim alıyor, ne kadar sürede buzdolabına giriyor?
Buzdolabı termometresi uyarı veriyor ve geriye dönük kayıt tutuyor mu?
Kayıtlar kim tarafından, ne sıklıkla kontrol ediliyor?
Buzdolabında satışı yapılacak ürünler dışında bir şey var mı?
Bekleyen kutular hasta adı ve tarihle işaretli mi?
Hastaya taşıma ve saklama koşulu söylendi mi?

Reçetenin genel akışı için reçete karşılama süreci rehberine, bozulmuş ya da geri çekilen ürünler için ilaç geri çekme rehberine bakabilirsiniz.

ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin

Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.

Ücretsiz deneyin 0850 885 07 97

Sık sorulanlar

Eczane buzdolabında hangi ürünler bulunabilir?

İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu'nun 10.c.6 maddesine göre buzdolabında eczanede satışı yapılacak ürünler dışında ürün bulunamaz. Personelin yiyecek ve içecekleri için ayrı bir dolap kullanılmalıdır.

Soğuk zincirli ilacın saklama koşulunu tarif etiketine yazabilir miyim?

TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısı tarif etiketinde hasta adı soyadı, ilaç adı, hekim tarafından önerilen doz ve kullanım şekli dışında bilgiye yer verilmemesini istiyor. Saklama koşulu dış ambalajda ve kullanma talimatında zaten yazılıdır; teslimde hastaya ayrıca sözlü olarak söylenir.

Buzdolabındaki sıcaklık kaydını nasıl tutmalıyım?

Kılavuz kayıtların düzenli tutulmasını ve kritik durumlarda uyarı veren erken uyarı sistemi ile geriye dönük hafıza kaydı bulunan bir termometre kullanılmasını ister. Kaydın kim tarafından, ne sıklıkla kontrol edileceğini yazılı bir talimatla belirlemek işi kolaylaştırır.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

TİTCK, İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu, 7.5, 10.c.2–10.c.7: www.titck.gov.tr
Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, güncel metin, md. 40: www.mevzuat.gov.tr
Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği, güncel metin, md. 5, 8, 12: www.mevzuat.gov.tr
Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, 30.10.2024 tarihli yazı (TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısını iletir): www.antalyaeo.org.tr