Eczanede Reçete Karşılama Süreci: Reçeteden Teslime

Kalabalık bir öğleden sonra tezgâhta aynı anda üç iş yürür: biri reçeteyi sisteme alır, biri raftan kutuları toplar, eczacı da bir önceki hastaya ilacını anlatır. Hata çoğu zaman bu işlerin arasındaki geçişlerde olur. Etiketi basılmış ama başka poşete giren bir kutu, eşdeğeriyle değiştirilmiş ama etiketi eski adı taşıyan bir ilaç, sonra okunur diye bekletilen bir hekim notu.

Bu rehber reçetenin eczaneye girdiği andan hastanın eline geçtiği ana kadar olan akışı beş adıma ayırıyor. Her adımda mevzuatın ne dediğini ve tezgâhta neyin işe yaradığını yan yana yazdık.

Beş adım bir bakışta

Reçeteyi kabul etmek ve geçerliliğini kontrol etmek
Reçeteyi bütün olarak okumak
İlacı hazırlamak, kaydetmek ve İTS'ye bildirmek
Tarif etiketini hazırlayıp doğru kutuya yapıştırmak
İlacı anlatarak teslim etmek

1. Reçeteyi kabul etmek

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik'in 28. maddesi eczanede kabul edilecek reçeteleri sayar: normal reçete, takip edilmesi gereken ilaçların yazıldığı özel reçeteler, elektronik reçete ve güvenlik önlemlerini belirten formlarla verilen ilaçların yazıldığı kısıtlanmış reçeteler. Aynı madde, internet, faks, telefon, kurye ve benzeri yollarla gelen reçetelerin kabul edilmeyeceğini de söyler; güvenli elektronik imzayla imzalanmış elektronik reçeteler bunun dışındadır (yönetmeliğin güncel metni).

SGK'lı reçetelerde süre de bu adımda kontrol edilir. Güncel SUT'un 4.5.2 maddesine göre ilaçlar reçetenin tanzim tarihinden itibaren 4 iş günü içinde sözleşmeli eczaneden temin edilir; sağlık raporuna dayanan reçetelerde ilaç, bitim tarihinden 15 gün önce verilebilir (SGK, güncel SUT). Raporlu reçetelerin kendine özgü kontrollerini raporlu ilaç teslimi rehberinde ayrıca anlattık.

Uyuşturucu ve psikotrop ilaçlarda ayrıca kurallar vardır. Yönetmeliğin 29. maddesine göre bu ilaçlar, elektronik imzayla imzalanmış elektronik reçete dışında ancak özel reçetelerine yazılmışsa verilebilir; bu reçeteler sahibine geri verilmez ve tekrarında yeni reçete getirilmesi gerekir. 30. madde, hazırlanan reçetelerin mesul müdür ya da ikinci eczacı tarafından imzalanıp tarih konularak eczane kaşesiyle mühürlenmesini ister; elektronik reçeteler bu hükmün dışındadır. Normal reçeteyle verilmesi gereken kontrole tabi ilaçların reçeteli olarak elden yapılan satışlarında ise reçete kayıtlarının elektronik ortamda tutulması, İlaç Takip Sistemi'ne kaydedilmesi ve eczanede saklanması zorunludur.

2. Reçeteyi bütün olarak okumak

TİTCK'nın İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu bu adımı iki cümleyle tarif eder: reçete önce bir bütün olarak değerlendirilir, hastanın yaşı ve konulan teşhis dikkate alınır (10.ç.1); reçetedeki tüm bilgiler dikkatle okunur, eksik, yanlış ya da anlaşılamayan bir husus varsa mutlaka hekimle temasa geçilir (10.ç.2) (kılavuz).

Pratikte bu, kutuları toplamaya başlamadan önce reçetenin tamamına bir kez bakmak demek. Aynı reçetede iki farklı dozda aynı etken madde, doz alanı boş bırakılmış bir kalem ya da hastanın yaşıyla uyuşmayan bir form gördüğünüzde soruyu o anda sormak, etiketi bastıktan sonra sormaktan kolaydır. Kılavuz, hastanın kullanmakta olduğu ilaçlar hakkında bilgi alınmasını da ister (10.ç.3). Bu soru en çok çok ilaç kullanan hastalarda işe yarar.

3. İlacı hazırlamak, kaydetmek ve bildirmek

Kutular raftan toplanırken iki kayıt işi yürür. Yönetmeliğin 45. maddesi eczanede satışı yapılan tüm ilaçların elektronik ortamda kaydedilmesini, 27. maddesi de satış, iade, takas ve imha işlemlerinde İlaç Takip Sistemi'ne bildirim yapılmasını zorunlu tutar. Bu bildirimler eczanenin otomasyon programı üzerinden yapılır; kutunun karekodu bu yüzden okutulur. Karekodun içinde neler bulunduğunu barkod mu, karekod mu yazısında anlattık.

Eşdeğer ilaç verilecekse karar da bu adımda kesinleşir. SUT'un 4.4.2 maddesi, iç referans fiyatlandırma kapsamındaki eşdeğer gruplardaki ilaçların eczanede ikame edilebileceğini, Kurumun belirlediği bazı gruplarda ise ikame edilemeyeceğini söyler. Hangi kutunun verileceği netleşmeden etiket basmamak, bir sonraki adımdaki en sık hatayı baştan önler.

4. Tarif etiketini hazırlamak

TİTCK, 24.10.2024 tarihli yazısıyla eczanede yapıştırılan bilgilendirme etiketleri için üç kural bildirdi (yazının PDF'i):

Etikette hastanın adı soyadı, ilaç adı, hekim tarafından önerilen doz ve kullanım şekli dışında bilgiye yer verilmez.
İlaç adı, doz ve kullanım şekli ilacın güncel onaylı KÜB/KT bilgileriyle uyumlu olur.
Etiket ambalajdaki bilgileri ve kabartma (Braille) baskıyı kapatmaz.

Doz, reçetedeki hekim talimatıdır; etikete hekimin belirlediği şekilde geçer. Kurallar ve uygulama örnekleri için tarif etiketine ne yazılır yazısına bakabilirsiniz.

Bu adımdaki asıl risk içerik değil, eşleştirmedir. Dört kalemlik bir reçetede dört etiket basılır ve her biri kendi kutusuna gitmelidir. İşe yarayan birkaç alışkanlık:

Etiketi kutuyu elinize aldıktan sonra basın; önceden basıp tezgâhta biriktirmeyin.
Yapıştırmadan önce etiketteki ilaç adını kutudaki adla bir kez karşılaştırın. Eşdeğer değişiminden sonra en çok bu kontrol atlanır.
Aynı anda iki hastanın reçetesi hazırlanıyorsa kutuları ayrı sepetlerde ya da ayrı tezgâh bölümlerinde toplayın.
Etiketi kabartma yazının ve karekodun bulunmadığı, düz bir yüze yapıştırın.

5. İlacı anlatarak teslim etmek

Etiket, sözlü anlatımın yerine geçmez; onu tamamlar. Kılavuz eczacının ilacın kullanım şekli, dozu ve diğer önemli hususlar hakkında sözlü bilginin yanı sıra ambalaj üzerine yazarak da bilgi verebileceğini söyler (10.ç.6). Anlatımın kendisi için de net bir yöntem tarif eder:

Hastanın eğitim durumu göz önünde bulundurulur (10.ç.3).
Teknik ve tıbbi terimlerden kaçınılır, bilgi basit ve anlaşılır verilir (10.ç.4).
Önemli noktalar görüşmenin başında anlatılır, sonunda tekrarlanır (10.ç.5).
Anlatılanların hasta tarafından anlaşıldığı teyit edilir (5.a.6).

Teslim sırasında mahremiyet de bu adımın parçasıdır. Kılavuz eczacı ile hasta arasındaki görüşmelerin hasta mahremiyeti gözetilerek yapılmasını ister (6.5). Yönetmeliğin 32. maddesi ise reçetelerin yazan hekim ile hastadan ya da hastanın yakınından başkasına gösterilmesini ve aslının ya da kopyasının verilmesini yasaklar. Hasta verisiyle ilgili diğer yükümlülükleri eczanede KVKK rehberinde topladık.

Akışın en sık koptuğu yerler

Beş adım kâğıt üzerinde düz bir çizgi gibi görünür. Tezgâhta ise birkaç yerde kopar:

Bekleyen ilaç. Kalemlerden biri eczanede yoksa reçetenin bir kısmı sonra tamamlanır. Bekleyen kutunun kime ait olduğunu, ne zaman ayrıldığını gösteren bir işaret olmadan raf kısa sürede karışır.
Yarım kalan danışmanlık. Hasta yakını ilacı almaya geldiğinde anlatılanların hastaya ulaşması yakına kalır. Etiketin kutunun üzerinde olması bu noktada en çok işe yarar.
Personel değişimi. Vardiya değişirken yarım kalmış bir reçete, kimin neyi yaptığı yazılı değilse baştan kontrol edilmelidir. Görev dağılımının nasıl yazılı hale getirileceğini eczane personeli eğitimi rehberinde anlattık.

ilaçtarif® bu akışın neresinde?

ilaçtarif® dördüncü adımda devreye girer. Reçete Medula'da açıkken Chrome eklentisindeki düğmeyle açık reçete sayfası masaüstündeki programa gönderilir ve Reçete modülü reçetedeki ilaçların tarif etiketlerini aynı ekranda sıralar (Medula reçetesinden etiket). Reçete Medula dışından geliyorsa ya da ürün reçetesiz veriliyorsa program barkod okuyucudan geçen barkodları yakalar; ilacı eczane programında okuttuğunuzda tarif hazırlanır. Etiket yukarıdaki dört bilgiyi taşır, doz eczacının hekim talimatına göre girdiği dozdur.

Aynı ekrandan hastanın ödeyeceği tutarı gösteren bir fiyat etiketi de basılır (reçete fiyat etiketi). Programın tamamını İlaçtarif nedir? sayfasında bulabilirsiniz.

ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin

Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.

Ücretsiz deneyin 0850 885 07 97

Sık sorulanlar

SGK'lı reçete kaç gün içinde karşılanır?

Güncel SUT'un 4.5.2 maddesine göre ilaçlar, reçetenin tanzim tarihinden itibaren 4 iş günü içinde sözleşmeli eczanelerden temin edilir. Bu sürenin dışındaki başvurularda reçetedeki ilaçlar eczanece verilmez. Sağlık raporuna dayanan reçeteler için ayrı hükümler vardır.

Eşdeğer ilaç verildiğinde tarif etiketi ne olur?

Etiket, kutunun içindeki ilaca göre hazırlanır. TİTCK'nın yazısı etiketteki ilaç adının ilacın güncel onaylı KÜB/KT bilgileriyle uyumlu olmasını istediği için, eşdeğer ilaç verildiyse etikette de o ilacın adı yer almalıdır.

Telefonla ya da mesajla gelen reçete karşılanabilir mi?

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik'in 28. maddesi internet, faks, telefon, kurye ve benzeri yollarla gelen reçetelerin kabul edilmeyeceğini söyler. Güvenli elektronik imzayla imzalanmış elektronik reçeteler bu hükmün dışındadır.

İlgili sayfalar

Kaynaklar

Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik (RG 12.04.2014, sayı 28970), güncel metin, md. 27, 28, 29, 30, 32, 33, 45: www.mevzuat.gov.tr
TİTCK, İyi Eczacılık Uygulamaları Kılavuzu, 5.a.6, 6.5, 10.ç.1–10.ç.6: www.titck.gov.tr
Antalya İl Sağlık Müdürlüğü, 30.10.2024 tarihli yazı (TİTCK'nın 24.10.2024 tarihli yazısını iletir): www.antalyaeo.org.tr
SGK, 02.10.2026 Değişiklik Tebliği İşlenmiş Güncel 2013 SUT (md. 4.4.2, 4.5.2): www.sgk.gov.tr