Sözlük
Haricen ne demek? Harici kullanım ve dahilen farkı
Haricen, ilaç dilinde "dıştan, dışarıdan" demektir; karşıtı dahilendir. Kutuda ve majistral etikette nasıl geçtiği, kırmızı etiket kuralı.
Haricen, Arapça kökenli bir zarftır; TDK sözlüğündeki anlamı "dıştan, dışarıdan"dır. İlaç dilinde haricen kullanılan ürün, ağızdan alınmak için değil vücudun dışından uygulanmak için hazırlanmıştır. Karşıtı dahilendir; TDK ilaç için "içilerek" anlamını verir. Eczanede hazırlanan majistral ilaçlarda haricen kullanılacakların etiketi kırmızı olur.
Haricen, Arapça kökenli bir zarftır. TDK'nın Güncel Türkçe Sözlüğü anlamını kısaca "dıştan, dışarıdan" diye verir. İlaç dilinde haricen kullanılan bir ürün, vücudun dışından uygulanmak üzere hazırlanmıştır; ağızdan alınmak için değildir. Kutuda, reçetede ya da eczanede hazırlanan bir ilacın etiketinde "haricen", "harici kullanım" gibi ifadelerle karşılaşılır.
Haricen, harici, dahilen
Üç kelime sık karışır. TDK'daki karşılıkları şöyle:
| Kelime | Türü | TDK anlamı |
|---|---|---|
| Haricen | Zarf | Dıştan, dışarıdan |
| Harici | Sıfat | Dışla ilgili, dıştan olan |
| Dahilen | Zarf | İç taraftan; (ilaç için) içilerek |
TDK'nın "dahilen" maddesinde ilaca özel bir anlam ayrılmıştır; "haricen" ise genel anlamıyla verilir, ilaç bağlamındaki karşılığı mevzuattan okunur.
Mevzuatta haricen: beyaz ve kırmızı etiket
Kelimenin en net geçtiği yer majistral ilaç etiketidir. Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik'in 31. maddesi şöyle der: "Dahilen kullanılacak ilaç etiketleri beyaz, haricen kullanılacak ilaç etiketleri kırmızı renkli olur." Aynı madde etikete eczanenin, doktorun ve hastanın isimleriyle ilacın kullanılış şeklinin yazılmasını ister.
Yani eczanede hazırlanan bir majistral ilaçta etiketin rengi, ürünün dıştan mı içten mi kullanılacağını söyler. Etikette nelerin bulunması gerektiğini majistral etiket yazısında ayrıntılı anlattık; etiketin programdan basılması için Majistral Etiket modülüne bakabilirsiniz.
Hazır ilaçlarda uygulama yolu
Hazır ilaçlarda yönetmelik belirli bir kelime aramaz: 2017 tarihli ambalaj yönetmeliği dış ambalajda "uygulama yöntemi ve gerekli ise uygulama yolu"nun belirtilmesini ister. Kullanım yolu kullanma talimatının en başında, ilacın adının hemen altında da yazar.
TİTCK'nın ambalaj kılavuzu da kelimeyi kendi metninde kullanır: topikal ürünleri tarif ederken "haricen deriye uygulananları" ilk grup olarak sayar ve bu ürünlerde tüm yardımcı maddelerin ambalajda isim olarak yazılması gerektiğini belirtir.
Tezgâhta haricen
Her hasta bu kelimeyi bilmez. Kutudaki ya da etiketteki bu kelimeyi hastaya "dışarıdan sürülür, uygulanır" diye açmak, nasıl uygulanacağını ise hekimin belirlediği şekilde ve kullanma talimatına göre anlatmak gerekir. ilaçtarif® tarif etiketinde kullanım şekli halkın anlayacağı bir dille yazılır; programın işleyişi için ilaçtarif nedir sayfasına bakabilirsiniz.
ilaçtarif®’i ücretsiz deneyin
Barkodu okutun; hasta adı soyadı, ilaç adı, hekimin önerdiği doz ve kullanım şekli 60×40 mm sarı termal etikete basılsın.
Sık sorulanlar
Haricen ile harici arasında fark var mı?
Anlam olarak yakındırlar. TDK'ya göre "harici" sıfattır ve "dışla ilgili, dıştan olan" demektir; "haricen" ise zarftır ve "dıştan, dışarıdan" anlamına gelir. Kutuda "haricen kullanılır" ya da "harici kullanım içindir" gibi kalıplar görülür.
Majistral ilaçta kırmızı etiket ne anlama gelir?
Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik'in 31. maddesine göre dahilen kullanılacak majistral ilaçların etiketi beyaz, haricen kullanılacakların etiketi kırmızı olur. Renk, ürünün dıştan uygulanacağını ilk bakışta gösterir.
İlgili sayfalar
- Majistral ilaç nedir? Eczanede hazırlanan ilaçMajistral ilaç, hekimin hasta için yazdığı formüle göre eczanede hazırlanan ilaçtır. Ofisinal ve müstahzardan farkı, hazırlama ve etiket kuralları.
- Galenik ne demek? Galenik preparat nedir?Galenik, etkin maddeyi tablet, krem, şurup gibi kullanılabilir ilaç şekline getirme bilgisidir. Galenik preparat nedir, majistralden farkı ne?
- Kullanma talimatı (KT) nedir? İlaçta KT ne demek?Kullanma talimatı (KT), ilacı kullanacak kişi için hazırlanan onaylı metindir. Yönetmelikteki tanımı, başlıkları, KÜB ile ilişkisi ve e-KT.
- Prospektüs nedir? İlaç prospektüsü ne demek?Prospektüs, ilaç kutusundan çıkan bilgi kâğıdının halk arasındaki adıdır. Mevzuattaki karşılığı kullanma talimatıdır (KT). Kelimenin kökeni ve e-KT.
- Majistral etikette neler bulunmalı?
- Majistral Etiket modülü
Kaynaklar
- TDK Güncel Türkçe Sözlük, "haricen", "dahilen" ve "harici" maddeleri: sozluk.gov.tr
- Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Yönetmelik, Resmî Gazete 12.04.2014, sayı 28970: www.resmigazete.gov.tr
- Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri, Kullanma Talimatı ve Takibi Yönetmeliği, Resmî Gazete 25.04.2017, sayı 30048: www.resmigazete.gov.tr
- TİTCK, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Ambalaj Bilgileri ve Kullanma Talimatına İlişkin Kılavuz (İRD-KLVZ-07, rev. 18.03.2026): titck.gov.tr